Οι άφθες είναι επώδυνες υποτροπιάζουσες ελκώσεις- πληγές που εντοπίζονται στο βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας και οι οποίες δεν συνοδεύονται από αλλά σημεία κ συμπτώματα. Ο πόνος επιδεινώνεται όταν ο ασθενής καταναλώνει οξινες ή αλμυρές τροφές.

Είναι μια πολύ συχνή νόσος, με την πλειοψηφία των περιπτώσεων να εκδηλώνονται πριν την ηλικία των 30 ετών, ενώ η εκδήλωσή της συνεχίζεται και στις μεγαλύτερες ηλικίες, με τις γυναίκες να προσβάλλονται λίγο πιο συχνά από τους άντρες.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το κάπνισμα φαίνεται να δρα αποτρεπτικά στην εκδήλωση των αφθών, με άγνωστο ωστόσο μηχανισμό, καθώς σε κάποιους ασθενείς έχει διαπιστωθεί αύξηση της συχνότητας των αφθών μετά τη διακοπή καπνίσματος.

Η κλινική εκδήλωση των αφθών, κατά κανόνα, χαρακτηρίζεται από την εντόπιση τους στις παρειές, στα χείλη, στο  έδαφος του στόματος, στην κοιλιακή ( κάτω) επιφάνεια της γλώσσας, στα παρισθμια, και στη μαλακή υπερώα. Πριν από την κλινική εμφάνιση των αφθών (λίγες ώρες έως και μια ημέρα πριν), στα σημεία του βλεννογόνου που θα εκδηλωθούν οι αφθες παρουσιάζονται κάποια πρόδρομα σημεία. Συγκεκριμένα, ο βλεννογόνος εμφανίζεται ερυθρός και ο ασθενής παραπονιέται για μικρής έντασης υποκειμενικά ενοχλήματα, όπως πχ. για αίσθημα καύσου, αιμωδιών, νυγμών ή τάσης των ιστών. Λίγο μετά, ακολουθεί η εμφάνιση των ελκώσεων.

Μπορεί να είναι

• Μικρές, η πιο συχνή μορφή αποτελώντας περίπου το 80% του συνόλου,  διάρκεια παραμονής 7-14 μέρες, μετά την επούλωσή τους δεν παραμένει ουλή
• Μεγάλες, αντιστοιχούν περίπου στο 10% του συνόλου των περιπτώσεων, διάρκεια παραμονής 3-6 εβδομάδες, μετά την επούλωση ενδέχεται να παραμένει ουλώδης ιστός

Όσον αφορά την εξέλιξη και την πρόγνωση της νόσου, πρόκειται για μια καλοήθη οντότητα, χωρίς να παρουσιάζουν επιπλοκές. Υποτροπιάζουν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, ίσως και σε όλη τη ζωή ενός ατόμου.

Η αιτιοπαθογένεια των αφθών, είναι άγνωστη. Από τα μέχρι σήμερα δεδομένα μπορούν να θεωρηθούν προδιαθεσικοί παράγοντες οι εξής καταστάσεις :

• Γενετική προδιάθεση ( 40% των περιπτώσεων διαπιστώνεται οικογενής εμφάνιση)
• Τοπικές λοιμώξεις ( H. pylori, ερπητολοιμώξεις και άλλες ιογενείς λοιμώξεις )
• Νόσοι αίματος ( σιδηροπενία, έλλειψη φυλλικού οξέος, έλλειψη βιταμίνης D)
• Νόσοι γαστρεντερικού συστήματος (ελκώδης κολίτιδα, νόσος Crohn, κοιλιοκάκη)
• Ανεπάρκεια βιταμινών (Β1, Β2, Β6)
• Τοπικοί τραυματισμοί
• Άγχος, ψυχική καταπόνηση, stress
• Χημικές ουσίες (πχ. οδοντόκρεμες )
• Λήψη φαρμάκων (μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, β- αδρενεργικοί αποκλειστές)
• Έμμηνος ρύση, ορμονικές διαταραχές

Η θεραπευτική αντιμετώπιση των αφθών στοχεύει στη μείωση της συχνότητας της εμφάνισης των υποτροπών, στον περιορισμό της χρονικής διαρκείας παραμονής τους, στην ανακούφιση του ασθενούς από τον πόνο. Συνεπώς, η θεραπευτική προσέγγιση εξατομικεύεται ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου και μπορεί να κυμαίνεται από καμία παρέμβαση έως τη χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής ( πχ. τοπική εφαρμογή επικαλυπτικών παραγόντων του βλεννογόνου, ανακουφιστικά και αντισηπτικά διαλύματα, κορτικοστεροειδη).

 οι άφθες χρειάζονται παρακολούθηση, όταν:

• Έχουν ασυνήθιστα μεγάλο μέγεθος.
• Εμφανίζονται συχνά στα ίδια σημεία.
• Συνυπάρχουν με υψηλό πυρετό και γενική αδιαθεσία του ασθενούς.
• Ο πόνος που προκαλούν δεν υποχωρεί με αναλγητικά.
• Δυσκολεύουν τη διαδικασία κατάποσης.

Σε όλες τις περιπτώσεις, είναι σημαντικό να αναζητούνται πιθανοί προδιαθεσικοί παράγοντες, η ανεύρεση και η άρση των οποίων μπορεί να οδηγήσει στην εξάλειψη των υποτροπών ή τουλάχιστον στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης τους.

Απευθυνθείτε στον γιατρό σας –ειδικά όταν βλέπετε ότι επανέρχονται συχνά- και διερευνήστε την πιθανή τους αιτία, ώστε να την αντιμετωπίσετε άμεσα και να ανακουφίσετε τα συμπτώματα. Μην αδιαφορήσετε δε όταν αυτές επιμένουν περισσότερο από το σύνηθες, καθώς μπορεί να κρύβουν κάποια σοβαρότερη αιτία, που καλό είναι να εντοπίσετε εγκαίρως.